Wednesday, July 14, 2010

Czas w noweli „Sen” Bolesława Prusa 05

Zrozumienie budowy czasu i współistnienia różnych jego płaszczyzn na terenie jednego utworu jest niezbędne do zrozumienia tekstu. Narrator może o pewnym zdarzeniu jedynie poinformować albo może je osadzić w konkretnym czasie i przestrzeni, przez co nabiera ono „cielesności”. Chronotop, czyli wzajemne powiązanie stosunków czasowych i przestrzennych, jest podstawą umożliwiającą przedstawienie zdarzeń, elementem istotnym świata przedstawionego, który może modyfikować albo wzbogacać treść utworu#. W Śnie wydarzenia nie są osadzone konkretnie, czas marzenia jest bliżej nieokreślony, co potęguje wrażenie uniwersalności przesłania, więc czas, w jakim zostają przedstawione wydarzenia, ma wpływ na ich interpretację. Zdarza się też, że ze względu na brak bezpośrednich określeń czasu, nie da się zauważyć jego upływu bez powiązania z przedstawionymi wydarzeniami. Zatem czas przedstawiony i akcja wpływają na siebie wzajemnie.

Na podstawie analizy konstrukcji czasu i jego znaczenia w omawianym utworze, słuszne wydaje się stanowisko Romana Ingardena oraz Michała Bachtina, którzy podkreślają rolę czasu, jako istotnego elementu świata przedstawionego. Zresztą czas ma równie ważne znaczenie w świecie realnym trudno się spodziewać, żeby dla literackiej wersji tego świata nagle tracił znaczenie. Staje się nawet ważniejszy, ponieważ zmienia się z czegoś bezwzględnego i obiektywnego, co toczy się niezależnie od naszych wewnętrznych odczuć w jeszcze jedno tworzywo, z którego autor „lepi” swoje dzieło i może nim dowolnie manipulować. Skoro autor ma wpływ na czas przedstawiony i świadomie go kształtuje, to nie możemy pomijać tego elementu utworu, traktując go jak bezbarwne tło. Jest to element istotny, intencjonalnie umieszczony w treści utworu i mniej lub bardziej na nią wpływający.




BIBLIOGRAFIA:

1. Henryk Markiewicz, Czas i przestrzeń w utworach narracyjnych, [w:] tegoż, Wymiary dzieła literackiego, Kraków 1984.
2. Roman Ingarden, Czas przedstawiony i perspektywy czasowe, [w:] tegoż, O dziele literackim, Warszawa 1982
3.

Stansław Elie, Strategia układu czasowego, [w:] tegoż, Światopogląd powieści, Wrocław–Warszawa, 1973.
4.

Michaił Bachtin, Formy czasu i czasoprzestrzeni w powieści, [w:] Problemy literatury i estetyki, tłum. Wincenty Grajewski, Warszawa 1982.

No comments:

Post a Comment