filogpol

NA AKT WESELNY 20

2010-07-17T20:23:00.001-07:00

BIBLIOGRAFIA SŁOWNIKA:

1. M. Samuel Bogumił Linde, Słownik języka polskiego, t. 1-6, wyd. II, poprawione, Lwów 1860.
2. Słownik Polszczyzny XVI Wieku, red. Maria Renata Majenowa, t.1-32, Warszawa 1995.
3. Słownik języka polskiego, red. J.Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t.1-8, Warszawa 1904.
4. Joël Schmidt, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, tłum. Bożena Sęk, Katowice 1992.
5. Jan Parandowski, Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Warszawa, 1969.
6. Wanda Markowska, Mity Greków i Rzymian, Warszawa 1968.
7. Internetowy herbarz polski, pobrane 24 III 2006 .
8. Słownik Języka Polskiego, red. Mieczysław Szymczak, t.1-3, wyd. IX, Warszawa 1994.
9. Kwintus Horacjusz Flakus, Dzieła wszystkie, t.1, tłum. i oprac. Oktawiusz Jurewicz, wyd. II, Warszawa 2000.
10. Leon Bożawola Romanowski, Rodowód Potockich hrabiów herbu Pilawa, z Podań Historycznych, z Autentyków, Pamiętników rodzinnych, Monografii i długoletnich własnych Studyów zebrany, Warszawa 1882.
11. Maria Marcinkowska, Lubomirscy - starostowie sądeccy i spiscy, Nowy Sącz 1998.
12. Maria Dernałowicz, Portret Familii, Warszawa 1982.
13. Polski Słownik Biograficzny, red. Bogusław Leśnodorski, Wrocław 1973, t. 17, 27, 28.
14. Marek Jerzy Manikowski, Ci wielcy Polacy to nasza rodzina (kręgi rodzinne niektórych wybitnych Polaków, posiadających biogramy w Polskim Słowniku Biograficznym), pobrane 9 V 2006

NA AKT WESELNY 19

2010-07-17T20:22:00.003-07:00

w 158: rodna jabłonka – jabłonka, która rodzi dużo owoców;

winna macica – winna latorośl;

w 159: dostały – dojrzały, dorosły, będący w pełni rozwoju;

Już twe lata dostalsze doszły owej chwili… - podkreślanie dojrzałości panny młodej jest sprzeczne z jej bardzo młodym wiekiem. W chwili zamążpójścia Elżbieta była zaledwie kilkunastoletnią dziewczynką (przybliżona data urodzenia sugeruje, że mogła mieć zaledwie 12 lat);
w 163: Pilawa – herb rodziny Potockich z koroną i złotym lwem;
w 164: Mars – mitologiczny patron wszelkich sporów i waśni, bóg wojny;

buława – znak władzy hetmańskiej;

w 168: By z ciebie z wnuczętami piękne dziatki pośli – życzenia nie spełniły się, Elżbieta z Ignacym mieli tylko jedną córkę Krystynę, która zmarła bezpotomnie w wieku dwudziestu dwóch lat;
w 173: opaczny – przewrotny;
w 176: Czas – Chronos, bóg czasu, którego atrybutem była klepsydra.

NA AKT WESELNY 18

2010-07-17T20:22:00.001-07:00

Frasowliwy o swojej wychowanki doli – pełen troski o los wychowanki;

w 154: sfornie – zgodnie;

w 155: z domu Eleonory – najprawdopodobniej chodzi o Elżbietę (Izabellę) z Czartoryskich Lubomirską(1736 - 1816) (patrz objaśnienie do w 73/74), matkę panny młodej, ważną postać w ówczesnym świecie polityki i kultury. Córka Augusta Czartoryskiego, jako dziecko zaprzyjaźniona z kuzynem Stanisławem Poniatowskim, później nawet zamierzała wyjść za niego za mąż, ale ojciec sprzeciwił się temu i w 1753 roku zmusił ją do małżeństwa ze Stanisławem Lubomirskim, jednym ze swoich stronników. Wydając Elżbietę za uboższego krewnego, August Czartoryski zachował pełną kontrolę nad córką. Elżbieta była zawsze niechętna temu małżeństwu, ale wspierała karierę polityczną męża. Twardo broniła również interesów ojca, ostro krytykując jego wrogów politycznych, a nawet intrygując przeciw królowi. Wciąż zaprzyjaźniona z Poniatowskim była jego główną powiernicą podczas romansu z Katarzyną Wielką. W 1759 roku udała się wraz z mężem w długą podróż, gdzie zabiegała o przychylność Austrii i Francji dla Familii oraz nabrała poloru światowej damy. Jako pierwsza dama rokoka, zbudowała sobie podmiejską rezydencję w dzisiejszym Mokotowie, zainspirowała budowę Teatru Narodowego w Warszawie i napisała książkę Pielgrzym w Dobromilu, czyli nauki wiejskie – popularny wykład historii Polski. Pośredniczyła w negocjacjach podczas konfliktu między Czartoryskimi a królem, ale znacznie straciła względy Poniatowskiego na rzecz niecierpianej przez siebie bratowej, Izabelli z Flemingów Czartoryskiej. Po chwilowym ochłodzeniu stosunków król i Izabella znowu zapewniali się wzajemnie o wiernej przyjaźni. Lubomirska Po śmierci ojca i męża stała się właścicielką lub dożywotnią dzierżawczynią pokaźnych dóbr. Uzależniła od siebie finansowo mężów trzech najstarszych córek: Ignacego (opisywanego w sielance) i Stanisława Potockich oraz Seweryna Rzewuskiego, płacąc im zamiast obiecanych posagów, po 8 procent, czyli 24 tys. zł. rocznie;

z dziadowskiego łona – potomek Augusta Czartoryskiego, stojącego wówczas na czele Familii.

NA AKT WESELNY 17

2010-07-17T20:21:00.001-07:00

w 79: Pafu (łac. Paphos) – miasto na płd. zach. wybrzeżu Cypru, znane z prastarego kultu Wenus. Występujące w twórczości Horacego, min. w „Odzie XXX”. Nawiązywali do niego również twórcy barokowi – Szymon Zimorowic w „Roksolankach” i Kasper Twardowski w „Lekcjach Kupidynowych”;

w 80: płoche – tu: lekkie;

w 83: winna – tu: należna;

dań – danina;

w 84: cypryjska pani – Afrodyta, patrz objaśnienie do w 12;

w 86: szlija (szleja) – uprząż, parciane lub rzemienne pasy z postronkami zakładane koniowi na kark i pierś; tu: uprząż, którą Afrodyta zakłada gołąbkom na szyję;

w 90: wróżka – tu: wróżba;

w 91: flaga – burza;

w 92: bełt (bałt) – strzała;

w 95: Polluks (Polideukes) i Kastor – mitologiczni bracia, którzy kochali się tak bardzo, że nawet po śmierci zostali razem jako dwie jasno świecące na niebie gwiazdy;

w 100: domy książęce – patrz wyjaśnienie do w 77;
w 101: puklerz – okrągła, wypukła tarcza używana przez jazdę;

w 101/102: Postaw na puklerzu/ Możnym dawnych Jagiełłów, potomny rycerzu – sugestia, że Ignacy Potocki jest potomkiem Jagiełłów, której nie udało się zweryfikować, ponieważ dostępne drzewo genealogiczne Potockich nie sięga aż tak daleko wstecz. Może również chodzić o związek Potockiego z Wielkim Księstwem Litewskim, z którego pochodzili Jagiełłowie;
w 104: niepożyta – niepokonana, niezniszczona;
w 108: spór domów – konflikt między familią Czartoryskich, a Potockimi;

w 110: niepłona – niedaremna;

w 112: uf (ufiec) – hufiec;

w 115: przyrodzenie – natura;

w 116: jej sprawą – tu: za jej sprawą, z jej powodu;

w 122: chocia – chociaż;

w 125: łożnice – tu: najprawdopodobniej łożysko rzeki;

w 130: fortunny – szczęśliwy, błogosławiony;

w 134: Parnas – góra w Fokidzie, która w starożytności uchodziła za miejsce pobytu Muz, Apollona i Dionizosa; przebywali tam poeci i muzycy szukający natchnienia; umieszczenie Potockiego na Parnasie jest nawiązaniem do jego twórczości pisarskiej;

w 138: pod mądrą jego wodzą – z szyku zdania wynika, że Potocki ma świecić polskiej ziemi pod mądrą wodzą słońca. Nie jest to do końca jasne, ale najprawdopodobniej chodzi o podkreślenie wspaniałości pisarza Wielkiego Księstwa Litewskiego, który w dojrzalszym wieku ma jaśnieć jak gwiazda, czyli być chlubą ojczyzny;

w 141: padwan – pieśń miłosna;

w 144, 167: latorośl – młoda roślina;

w 145: nadgroda – nagroda;

w 146: karmia – karma, pokarm;

w 149: spółcześny – współczesny, czyli żyjący w tym samym czasie, co inny;

w 151: frasowliwy – frasobliwy, pełen troski;

NA AKT WESELNY 16

2010-07-17T20:20:00.001-07:00

bajeczny – mitologiczny;

sny płonne greckich wieszczków – bezowocne przepowiednie greckich wieszczów;

w 28: pochodnią – forma biernika, dzisiaj: „pochodnię”;
w 32:płochość – tu: niestatek, nieostrożność;

w 41: siedlina (siadło) – gniazdo;

w 53/54: wiecznej upominkiem sprawy / Bok swój o bok zatoczył złocistej Srzeniawy – spotkanie żony to dla niego prezent od losu;
w 54: Srzeniawa (Szreniawa) – herb rodu Lubomirskich z koroną i pióropuszem;
w 60: nieprzeskoczny – tu: niemożliwy do uniknięcia;

w 65: ludzie – archaiczna forma biernika, ludzie;

to ciebie krwią dotyka – to jest z tobą związane więzami krwi, należy do Twojej rodziny;

w 70: babka, skąd ma pierwsze płeć niewieścia wzory/wiary i pobożności – Teresa z Mniszków Lubomirska (1700-1746), hrabina Zofia z Sieniawskich Czartoryska (1699-1771) lub Konstancja Podberezka (1680-1730), konkretna osoba jest trudna do ustalenia ze względu na przesadność dworskich pochwał, powodujących nieścisłość w określeniu rzeczywistych cech wymienianych osób;

w 71: ociec kochany - Stanisław Lubomirski (1720-1783) odziedziczył po ojcu szczupłą fortunę, którą znacznie powiększył dzięki swoim protektorom Czartoryskim i własnemu sprytowi. Zawsze wierny familii, poślubił w 1752 roku córkę Augusta, Izabellę Czartoryską. W czasie konfederacji barskiej wraz z Czartoryskimi sprzeciwiał się wezwaniu wojsk rosyjskich przeciw konfederatom i stał na stanowisku, że bierny opór pozwoli wymusić na Rosji daleko idące ustępstwa. Zmarł jako posiadacz łańcuckiego, wiśnickiego, konstantynowskiego, kuźmińskiego, gruszczyńskiego, oraz królewszczyzn: starostwa wiślickiego, lubocheńskiego i Wiśniowczyka; lub Eustachy Potocki (zm.1768 r.) cześnik wielki koronny, marszałek sejmu, generał artylerii litewskiej.
w 73/74: urodą zacna – o wiele wartej, wspaniałej urodzie;

w 73/74: matka z miłym sercem, nauką, urodą / Zacna – najprawdopodobniej chodzi o Elżbietę z Czartoryskich Lubomirską, która rzeczywiście była wykształconą, bywałą w świecie kobietą, słynącą z niegasnącej urody. Obdarzenie jej przymiotem „miłego serca” jest jednak zdecydowanie czysto dworskim komplementem niemającym zbyt wiele wspólnego z rzeczywistością, ponieważ matka panny młodej słynęła z trudnego, despotycznego charakteru, a ponadto nie znosiła swoich trzech najstarszych córek;

w 74: równe ciotki – ciotkami państwa młodych z obu stron były znane arystokratki, min. Anna żona Wacława Rzewuskiego, Anna Karolina Dąbska, hrabina Katarzyna Kossakowska, Pelagia Potocka;

w 75: zgodni wujowie – jednacy, odpowiedni; np. Adam Kazimierz Czartoryski (1734-1823), który wraz z żoną Izabellą stworzył w Puławach centrum polityczno-kulturalne oraz ufundował pismo „Monitor” w 1765 r.;

w 77: wielkie domy – wielkie rody Lubomirskich (z Czartoryskimi) i Potockich;

NA AKT WESELNY 15

2010-07-17T20:19:00.002-07:00

OBJAŚNIENIA

w 03: W. Ks. Lit. – Wielkiego Księstwa Litewskiego;

w 03: Roman Ignacy Franciszek Potocki (1750 - 1809) – publicysta i pisarz, członek masonerii, polityk i działacz patriotyczny. Syn Eustachego Potockiego, cześnika wielkiego koronnego, marszałka sejmu, generała artylerii litewskiej, który, jako republikanin należał do przeciwników Familii. Ignacy uczył się w Collegium Nobilium, następnie postanowił wstąpić do stanu duchownego. Studiował przez pewien czas w Rzymie, ale zrezygnował z pierwotnego planu i wyjechał do Francji. W 1771 roku wrócił do kraju i rok później pojął za żonę Elżbietę Lubomirską. Potocki początkowo był przeciwnikiem Stanisława Augusta Poniatowskiego i spiskował przeciwko niemu, ale później współtworzył z nim, mimo pewnych niezgodności poglądów, Konstytucję 3 Maja. W latach 1778-1780 pełnił funkcję marszałka Rady Nieustającej, w latach 1791-1794 był marszałkiem wielkim litewskim, od 1773 działał w Komisji Edukacji Narodowej, a w latach 1775-1792 przewodniczył Towarzystwu do Ksiąg Elementarnych. Jako zwolennik przymierza z Prusami przyczynił się do zawarcia niekorzystnego dla Polski układu w 1790 roku. Po zwycięstwie Targowicy wyemigrował do Drezna. Przygotowywał Insurekcję i brał w niej udział jako przywódca stronnictwa umiarkowanego. Po powstaniu dostał się do niewoli rosyjskiej, ale został zwolniony w przez cara w 1996 r. Pod koniec życia zamieszkał w Klementowicach i zajął się pracą historyczną i literacką. Do działalności politycznej wrócił jeszcze tuż przed śmiercią w 1809 roku;

w 04: Elżbieta Lubomirska (ok. 1760 - 1783) – córka Elżbiety z Czartoryskich Lubomirskiej i Stanisława, marszałka wielkiego koronnego od 1776. Elżbieta wyszła za mąż bardzo młodo, w wieku około 18 lat urodziła córkę i pięć lat później zmarła;

w 9/10: twojego podle / Stoi boku – stoi przy twoim boku;

w 10, 49: źrzodło – źródło;

w 11: syn skrzydlaty – tu Eros, Amor lub Kupidyn – często utożsamiane ze sobą bóstwa greckie i rzymskie, które w literaturze stanowią symbol pożądania i miłości;

w 12: pieszczona macierz – tu Afrodyta, bogini grecka opiekująca się małżeństwami, zapewniająca miłosne porozumienie małżonków i niosąca im płodność;

w 13: rówiennica – rówieśnica, czyli taka, która jest drugiej równa co do wieku, stanu;

w 15: z wiecznej niebios rady – według wiecznej woli niebios;

w 17: wrzkomo (wrzekomo) – rzekomo;

w 19: niewolą swoję – swoją niewolę;

w 21: zawarszy – zawarłszy;

w 22: ochłoda – uciecha, ukontentowanie;

w 23, 63, 89,109, 143: Postępuj w dobrą chwilę – niech ci się dobrze wiedzie;

w 38: rzeka z niebotycznych pieluszek ulana – rzeka zrodzona w niebie, czyli stworzona zgodnie z Wolą Boską;

w 24: obłędny – a: zostający w błędzie; z kontekstu wynika znaczenie: odległy w czasie, dawny

Juno – Junona, królowa nieba i bogów, żona Jowisza, uosobienie matrony rzymskiej – idealnej żony i matki, opiekunka związków małżeńskich;

w 25: płonne – bezowocne;

NA AKT WESELNY 14

2010-07-17T20:19:00.001-07:00

w 100: A = C: domy książęce; B: domy Xiążęce
w 103: A = C: krzyż waleczny!; B: Krzyż waleczny!
w 103/104: A: twoij/zbroi; B: twoi/zbroi; C: twojéj/zbroi
w 110: A: pokoy, zgoda; B: Pokoy, Zgoda; C: pokój, zgoda
w 111: A = B: Zgoda twierdza narodow: ; C: Zgoda twierdzą narodów
w 115: A = B: Zgoda matka, C: Zgoda matką
w 126: A = C: zgoda; B: Zgoda
w 127: A = C: narodzie; B: Narodzie
w 136: A = C: planet; B: Planet
w 138: A = B: Polskiey; C: polskiej
w 140: A: Dobro-czynnych; B = C: Dobroczynnych
w 142: A: Swieć nam długo szczęśliwie, wodzu ukochany.
B: Swieć nam długo szczęśliwie wodzu ukochany!
C: Świeć nam długo szczęśliwie, wodzu ukochany!
w 155: A = C: dziadowskiego; B: Dziadowskiego
w 157: A = C: oto, rodzice; B: o to, Rodzice
w 160: A: A żeby; B = C: Ażeby
w 164: A = B: nie raz; C: nieraz
w 166: A: nie pospolity; B = C: niepospolity
w 173: A: Wełzach; B = C: We łzach
w 176: A: czas; B = C: Czas

NA AKT WESELNY 13

2010-07-17T20:18:00.001-07:00

w 54: A: Bok swoy o bok zatoczył złocistey Srzeniawy.
B: Bok swóy, obok zatoczył złocistey Srzeniawy.
C: Bok swój o bok zatoczył złocistej Srzeniawy.
w 67: A: Tu Król czoło ozdoby: tu szanowne głowy
B: Tu Król, czoło ozdoby: tu szanowne głowy
C: Tu Król, czoło ozdoby, tu szanowne głowy
w 70: A = C: babka; B: Babka
w 71: A = C: ociec; B: Ociec
w 73: A = C: matka; B: Matka
w 75: A = C: wuiowie; B: Wuiowie; C: wujowie
w 76: A = B: to zwabiła; C: tu zwabiła
w 77: A = C: domów; B: Domów
w 79 – 84: A: Takie, złote miiając sławney Pafu wieże
Płochemi wiosły ptastwo trakt powietrzny rzeże,
Bawiąc lud zadziwiony ciekawym widokiem,
Leci pomiędzy krasnym rączych pior obłokiem
Dwoie iasnych gołąbkow, ktore z winnej dani
Lotny orszak prowadzi dla Cypryjskiey pani.
B: Takie, złote miiając sławnejy Pafu wieże,
Płochemi wiosły ptastwo trakt powietrzny rzeże,
Bawiąc lud zadziwiony ciekawym widokiem.
Leci pomiędzy krasnym rączych piór obłokiem
Dwoie iasnych gołąbków, które z winnej dani
Lotny orszak prowadzi dla Cypryjskiej pani.
C: Takie, złote mijając sławnej Pafu wieże,
Płochemi wiosły ptastwo trakt powietrzny rzeże,
Bawiąc lud zadziwiony ciekawym widokiem.
Leci pomiędzy krasnym rączych piór obłokiem
Dwoje jasnych gołąbków, które z winnej dani
Lotny orszak prowadzi dla cypryjskiej pani.
W 89: A: Postepuy, B: Postępuy, C: Postępuj
w 90: A: oyczyzno; B: Oyczyzno; C: ojczyzno

NA AKT WESELNY 12

2010-07-17T20:17:00.000-07:00

Tytuł A: SIELANKA II

NA AKT WESELNYIgnacego Potockiego Pisarza W. X. Litt. Z Księżniczką Elżbietą Lubomirską Marszałkowną Koronną.

B: WESELE PASTERKA

Z okoliczności ślubnego aktu Jasnie W. JMC PANA Ignacego ze Złotego Potoka Potockiego, Generałowicza Artylerii W.X.L. z Xiężniczką Imcią Elżbietą Lubomirską, Marszałkówną Wielką Koronną.

C: SIELANKA II

NA AKT WESELNY Ignacego Potockiego Pisarza W. Ks. Lit. z Księżniczką Elżbietą Lubomirską Marszałkówną Koronną.

w 10: A: zrzodle, B = C: źrzodle
w 17: A: wrżkomo, B = C: wrzkomo
w 24: A = C: w obłędnych, B: obłędnych
w 25: A = B: Greckich, C: greckich
w 25 – 27: A: Nie Juno was w obłędnych gdzieś tam wiekach znana,
Sny płonne Greckich wieszczków; nie orszak bajeczny
Bożców wiedzie godowych: umysł wam stateczny
Dotrwania w świętym związku pewniejszą przewodnią.
B: Nie Juno was w obłędnych gdzieś tam wiekach znana,
Sny płonne Greckich wieszczków; nie orszak bajeczny
Bożców wiedzie godowych. Umysł wam stateczny
Dotrwania w świętym związku, pewniejszą przewodnią.
C: Nie Juno was w obłędnych gdzieś tam wiekach znana,
Sny płonne greckich wieszczków, nie orszak bajeczny
Bożców wiedzie godowych - umysł wam stateczny
Dotrwania w świętym związku pewniejszą przewodnią.
w 36: A = C: Postępuj w dobrą chwilę, paro ukochana!
B: Postępuj w dobrą chwilę, paro ukochana.
w 49: A: nasz złoty potok; B = C: nasz złoty Potok
w 51: A = C: niezburzony; B: nie zburzony

NA AKT WESELNY 11

2010-07-17T20:16:00.000-07:00

APARAT KRYTYCZNY

Głównym celem jest pokazanie zmian wprowadzonych w wersji C w stosunku do tekstu matki A. Różnice między tekstem A i B pokazane są jedynie wtedy, kiedy wersja B potwierdza zmianę dokonaną w wersji C lub przynosi jakieś godne uwagi, alternatywne rozwiązanie (np. wprowadzenie wielkich liter związanych z szacunkiem do opisywanych osób). Aparat krytyczny nie ujmuje różnic między poszczególnymi wersjami, które wynikają z modernizacji systemu interpunkcyjnego, a jedynie pokazuje interpunkcję wersji A i B w miejscach, które budzą wątpliwość. Nie pokazano również różnic w zapisie dźwięku [u] ani [j], ponieważ nie wydają się one istotne w związku zastosowaniem we wszystkich tych miejscach pisowni współczesnej.

NA AKT WESELNY 10

2010-07-17T20:15:00.002-07:00

Postępuj w dobrą chwilę, paro ulubiona!
Jako piękna latorośl, latorośl zielona,
145 Która ma swemu sadźcy stokrotną nadgrodą
Zawdzięczyć letnie znoje, karmią i ochłodą,
Skoro już pełna soku takich lat dolicza,
Że ją bezpiecznie może ręka ogrodnicza
Wziąć ze szkoły spółcześnych drzewek rzeszy młodej
150 I już na urodzajne przesadzać ogrody,
Frasowliwy o swojej wychowanki doli,
Szuka wszędy gospodarz co najlepszej roli
I żeby jej wiatr silnym nie uszkodził wiewem,
Z gałęzistym ją żeniąc, sfornie łączy drzewem.
155 Z domu Eleonory, z dziadowskiego łona,
Księżniczko! piękniej cnotą, niż krwią ozdobiona,
Już cię oto życzliwi przenoszą rodzice,
Na wzór rodnej jabłonki lub winnej macice.
Już twe lata dostalsze doszły owej chwili,
160 Ażeby, co się samym wprzód kwiatem cieszyli,
Po zeszłej wiosny porze, mogli patrzeć na to,
Co za łożone prace winne przenieść lato.
Złączona z zacnym drzewem od złotej Pilawy,
Na którym Mars swe nieraz zawieszał buławy,
165 Honor tysiączne krzeseł wysokich zaszczyty,
I lasek, i sztandarów blask niepospolity,
Rośnij w owoc i cnoty, śliczna latorośli,
By z ciebie z wnuczętami piękne dziatki pośli,
Ojczyźnie na usługi, a tym na kochanie,
170 Co ci w swym domu zacne dali wychowanie.
Jużeś kochana paro, dała sobie dłonie.
Patrzy na to zawisna i ledwo nie tonie
We łzach zazdrość, że tego związku ni opaczny
Język, ni chęci własnych zerwie szturm dziwaczny,
175 A miłości wam żadne przypadki nie wydrą.
Bóg tak chciał, a Czas złotą potrząsnął klepsydrą.

NA AKT WESELNY 9

2010-07-17T20:15:00.001-07:00

115 Zgoda matką porządku - samo przyrodzenie
Jej sprawą wieczne niebu ukuło sklepienie,
I ziemię wydobywszy z mętnej wód otchłani,
Tysiąc istot nadobnych postawiło na niéj.
Co zmysły ludzkie bawi, co nasyca one,
120 Cóż było, nim się każdy w naznaczoną stronę
Udał żywioł, zawarszy wieczyste sojusze?
Nie było życia, chocia różne były dusze.
Teraz i płodna ziemia bujne plony rodzi,
I za dniem nieustanną noc koleją chodzi,
125 I morze ma swe kresy, i rzeki łożnice,
Bo wszystkim dała zgoda warowne granice.
Tak ty, zacny narodzie, gdy się twych umysły
Synów w miłości trwałej węzeł spoją ścisły,
Wybrnąwszy z smutnej toni, wśrzód własnego łona
130 Wzbudzisz na dalsze lata fortunne nasiona.
Więc kiedy czas ten przyjdzie, a po srogiej wrzawie
Słońce nasze w swej znowu wesołej postawie
Ożywi świat ojczysty, z nim pospołu i ty,
Mój Potocki, coś dotąd na Parnasie skryty,
135 Pięknym bawiąc dowcipem pańskie trudy słodził,
Będziesz w szyk jasnych planet policzony chodził,
I przy wieku dostałym sprawy ważniejszemi,
Pod mądrą jego wodzą, polskiej świecił ziemi.
A my z chatek spokojnych, darem ożywieni
140 Dobroczynnych onego pasterze promieni,
Będziem wiejskie na gęślach nucić mu padwany:
Świeć nam długo szczęśliwie, wodzu ukochany!

NA AKT WESELNY 8

2010-07-17T20:14:00.001-07:00

85 Ona je śnieżną dłonią muska i na szyje
Z Tyryjskiego szkarłatu miękkie wkłada szlije,
Wprzęgając do złotego wózka, aby wiecznej
Miłości spólnie ciężar dźwigały serdeczny.
Postępuj w dobrą chwilę, paro ulubiona!
90 Piękna dla ciebie wróżka, ojczyzno strapiona,
W tej fladze niespodzianej, gdy twój dach ze słomy
Troistym niszczą bełtem zapalczywe gromy
I pod mylną zasłoną przychylnego cienia
Sępią, grożąc mgłą czarną wiecznego zaćmienia.
95 Weselszy czas nastaje! dwie nadobne zorze,
Milsze nad wasze światła, z Polluksem Kastorze,
Wschodząc na nasz horyzont, cały wprzód zaćmiony,
Z grubych się niezgód chmurnej wydźwignął zasłony.
Już też same łańcuchy, które wasze ręce
100 Wiążą, łączą po społu i domy książęce
Węzłem nierozerwalnym. Postaw na puklerzu
Możnym dawnych Jagiełłów, potomny rycerzu,
Krzyż złoty, krzyż waleczny! przytul go do twojéj
Serdecznie żadnym szturmem niepożytej zbroi!
105 Tak pod jedną złączone ze krwi twojej głową
Pójdą rzeczy szczęśliwszą nierównie osnową,
A srogim od lat tylu zwątlona pogromem
Dla sporu domów, będzie Polska jednym domem.
Postępuj w dobrą chwilę, paro ulubiona!
110 Niech z tobą idzie pokój, niech zgoda niepłona.
Zgoda twierdzą narodów, jej tarczą odbite
Pierzchają, jak proch lichy, ufy miedzią kryte,
A której ani ogień, ani miecz nie lęka,
Przed jej licem łaskawym groźna moc uklęka.

NA AKT WESELNY 7

2010-07-17T20:13:00.001-07:00

55 Płyńcie, rzeki fortunne, zawsze jednym torem,
Nigdy się płonnych wieści nie dzieląc pozorem,
Zawsze w pełnej ufności, w czystym zakochaniu,
Aby i po długiego biegu dokonaniu,
Gdy wam wieczny ocean otworzy swe wrota,
60 Kędy kres nieprzeskoczny ludzkiego żywota,
Późne się wieki waszej miłości dziwiły,
Żeście i w morzu wód swych nie straciły.
Postępuj w dobrą chwilę, paro ulubiona!
Mogłaż być kiedy nad cię szlachetniej złączona?
65 Czym Bóg ludzie na ziemi najjaśniej oznacza,
To ciebie krwią dotyka, to ciebie otacza.
Tu Król, czoło ozdoby, tu szanowne głowy
Z cnót i zasług, co je wiek bieli Nestorowy,
Dwa twe, Polsko, zaszczyty, dwie twoje podpory.
70 Tu babka, skąd ma pierwsze płeć niewieścia wzory
Wiary i pobożności, tu ociec kochany,
Stróż porządku, stróż prawdy i Pana doznany.
Więc matka z miłym sercem, nauką, urodą
Zacna i równe ciotki pięknym kołem wiodą.
75 Więc zgodni wujowie, tudzież innych siła
Krewnych imion, na święto co je tu zwabiła
Dwu wielkich domów przyjaźń i wasze kochanie,
Żeście sobie u ludzi zasłużyli na nie.
Takie, złote mijając sławnej Pafu wieże,
80 Płochemi wiosły ptastwo trakt powietrzny rzeże,
Bawiąc lud zadziwiony ciekawym widokiem.
Leci pomiędzy krasnym rączych piór obłokiem
Dwoje jasnych gołąbków, które w winnej dani
Lotny orszak prowadzi dla cypryjskiej pani.

NA AKT WESELNY 6

2010-07-17T20:12:00.000-07:00

Postępuj w dobrą chwilę, paro ukochana!
Nie Juno was w obłędnych gdzieś tam wiekach znana,
25 Sny płonne greckich wieszczków, nie orszak bajeczny
Bożców wiedzie godowych - umysł wam stateczny
Dotrwania w świętym związku pewniejszą przewodnią.
Przyjaźń wam niesie więzy, rozsądek pochodnią,
A równość lat zielonych i wielkiego rodu,
30 Z niezwiędłego pod nogi ściele kwiat ogrodu.
Nie miała miejsca płochość między temi swaty,
Płochość, co ze krwią wrzącą i bystremi laty,
Rzucając chęci pierwsze niebacznej młodzi,

Często o lekkomyślne małżeństwa przywodzi
35 I wkrótce niehartowne rozumem ogniwa

Jak marnie pospajała, tak marnie rozrywa.
Postępuj w dobrą chwilę, paro ukochana!

Jak rzeka z niebotycznych pieluszek ulana,

Której twórca swym palcem napisał bieg długi,
40 Mija drobne strumyki i błotniste strugi,

Lecz z dziedzicznej siedliny wypłynąwszy, poty
Czystym bieży korytem, a licznemi zwroty
Szukać czegoś zdaje się, póki w tejże mierze
I jasności, co sama, pary nie dobierze.
45 Więc z nią srebrne złączywszy nurty, biegną społem,
A płynnym wsie i grody bogacąc żywiołem,
Wzajemnie się wspierają nie zazdroszcząc sobie,
Bo są i równie bystre, i wspaniałe obie.
Taki nasz złoty Potok, który źrzodła swoje
50 Z wysokich przodków biorąc, a przejrzyste zdroje
Od pierwszych lat prowadząc, żadnym niezburzony
Nagannych przywar mętem, nie mógł lepszej żony
Dostać, jako gdy wiecznej upominkiem sprawy,
Bok swój o bok zatoczył złocistej Srzeniawy.

NA AKT WESELNY 5

2010-07-17T20:11:00.000-07:00

SIELANKA II

NA AKT WESELNY
03 Ignacego Potockiego Pisarza W. Ks. Lit. z Księżniczką

Elżbietą Lubomirską Marszałkówną Koronną.

1 Przyszedł żądany wieczór. Czas ślubnemi wieńcy
Umajać gładkie czoła, piękni oblubieńcy!
Czas wychodzić, gdzie świadek serc waszych, Bóg żywy,
Czeka w świątyni swojej, aby te ogniwy
5 Słownemi na ofiarę utwierdził przyjemną
Dusze, które wprzód natchnął miłością wzajemną.
Ciesz się, zacny Potocki! już twojego meta
Starania, idzie z pańskich przybytków Elżbieta,
Stawiąc bieluchne stopy, już twojego podle
10 Stoi boku trwożliwa, jak przy jasnym źrzodle
Młoda róża, kiedy ją syn skrzydlaty bierze,
Mając urwać na bukiet pieszczonej macierze.
Patrzą na nią spółrodnych kwiatków rówiennice,
Kropiąc rannemi perły różnobarwne lice,
15 Że im los, choć życzliwy, z wiecznej niebios rady
Odbiera czoło pierwsze kwitnącej gromady.
Ona wrzkomo niechętna, wdzięcznie rodowitym
Usta płoni szkarłatem, lecz w sercu ukrytym
Kocha niewolą swoję, wiedząc, że jej taka

20 Dola niesie, by temu, co ją zrywa z krzaka
I z ukochaną życia rozdziela swobodą,

Została oczu pastwą, a serca ochłodą.

NA AKT WESELNY 4

2010-07-17T20:10:00.002-07:00

POLSKIE ZNAKI DIAKRYTYCZNE

Współczesne znaki diakrytyczne zostały wstawione do tekstu, ze wzglądu na istnienie zapisów późniejszych zawierających te znaki, które zostały zaakceptowane przez autora

*

wyrazy, które zapisano w przez “o” zamiast obecnej pisowni przez “ó” zostały zmodernizowane, chociaż w wersji A tylko wyrazy ,,Bóg” i ,,Król” zapisano przez ,,ó”

zmodernizowano np.:

w 1: wieczor → wieczór
w 6: ktore → które
w 12: roża → róża
itd.

Zasada ta nie dotyczy par rymowych w których modernizacja naruszyłaby rym dokładny
np. w 41: poty (póty)/ w 42: zwroty – tutaj wyraz pozostawiono w zapisie z wersji A

*

w wyrazach na początku wersów, w których brakuje znaku diakrytycznego ze względów technicznych (niemożliwość umieszczenia znaku nad wielką literą) zmieniono literę inicjalną zgodnie ze współczesną pisownią. Zmiana ta została dokonana w wersach 15, 62, 78, 143.

INNE ZMIANY

*

pisownię współczesną wprowadzono w wyrazach, które obecnie zapisuje się zgodnie z uproszczoną wymową, ale w czasie powstania wersji A zapisywano je jeszcze w starej graficznej wersji, a upraszczano jedynie w wymowie

np. brak zapisu ubezdźwięcznienia w 70: zkąd → skąd;

*

zmodernizowano skróty: skrót nazwy ,,Księstwa Litewskiego” zapisany w podtytule jako „X. Litt.” zastąpiono współczesnym skrótem „Ks. Lit.”
*

w parach rymowych wprowadzono ,,e pochylone” (é), które pozwala na zachowanie rymu dokładnego i zapis bardziej podobny do współczesnej wersji wyrazów.
*

głoska ,,j” została zapisana w wersji A zamiennie jako ,,i” lub ,,y” - w transkrypcji zastosowano zapis współczesny np.:

w 4: swoiey → swojej
w 5: przyiemną → przyjemną

w 15: wieczney → wiecznej
itd.

* uwspółcześniono pisownie przymiotników złożonych np.:

w 14: różno-barwne → różnobarwne

w 140: dobro-czynnych → dobroczynnych

NA AKT WESELNY 3

2010-07-17T20:10:00.001-07:00

ZASADY TRANSKRYPCJI

INTERPUNKCJA

Znaki interpunkcyjne zostały zapisane zgodnie z obecnym systemem tam, gdzie modernizacja nie narusza intencji autorskiej co do intonacji, tonu i wymowy utworu. Nie rozdziela się zdań wielokrotnie złożonych, mimo ich skomplikowania i licznych inwersji, ponieważ stanowią one logiczną całość i rozbicie jej naruszałoby spójność tekstu (wyjątek od tej reguły stanowi rozdzielenie zdania w wersach 79 – 84, które jest niejasne i zostało rozbite na dwie części już w redakcji „Zabaw”). Unika się znaków nieużywanych w czasie powstania utworu i używanych rzadko z wyjątkiem miejsc, w których znaki te wydają się konieczne. Oto szczegółowe rozwiązania przyjęte według wymienionych wyżej reguł:

*

po zdaniach zakończonych kropką wstawiono zawsze wielką literę (w wersji Bohomolca w śródwersie po kropce kolejne zdanie zaczyna się zawsze małą literą dla podkreślenia, że cezura wersu jest ważniejsza od granicy wyznaczonej przez koniec zdania). Modernizacja ta nie zmienia sensu wypowiedzi, za to pozwala uniknąć błędu w stosunku do współczesnego systemu interpunkcyjnego. Powyższa zmiana została dokonana w wersach: 1, 101.
*

po wykrzykniku, który w pismach Naruszewicza nie był równoznaczny z końcem zdania, pozostawiono małą literę zgodnie z zapisem A. Ta niezgodność ze współczesnym systemem interpunkcyjnym wydaje się niemożliwa do zmodernizowania, ponieważ zastąpienie wykrzyknika przecinkiem zmieniłoby podniosłą i entuzjastyczną wymowę epitalamium, a zmiana małej litery po wykrzykniku na wielką podzieliłoby na dwa zdanie, które w intencji autorskiej wyraźnie stanowi logiczną całość. Zasadę tę stosuje się do wersów 7, 95, 103, 156;
*

w wersji A średnik oraz dwukropek zostały wielokrotnie użyte w funkcji odpowiadającej współczesnej funkcji innych znaków interpunkcyjnych, dlatego też w transkrypcji średnik został zastąpiony przecinkiem, myślnikiem lub usunięty;
*

w dwóch miejscach został użyty myślnik, który, chociaż nie stosowany przez autora, znacznie rozjaśnia sens wielokrotnie złożonych zdań z inwersją.

NA AKT WESELNY 2

2010-07-17T20:09:00.000-07:00

PODSTAWA EDYCJI

Za podstawę edycji przyjęto tekst sielanki z Dzieł (1778 r.) pod redakcją Franciszka Bohomolca – czterotomowego zbioru prawie wszystkich utworów Adama Naruszewicza (dalej zwany wersją A). W kwestiach spornych wykorzystano także do porównania wcześniejszy druk utworu w ,,Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych” z 1772 roku, w tomie 6, części 2 (ten druk dalej nazywany będzie wersją B). Poniższa edycja oznaczona jest jako wersja C.

NA AKT WESELNY

2010-07-17T20:07:00.000-07:00

Adam Naruszewicz, Sielanka II, NA AKT WESELNY – opracowanie edytorskie.

WSTĘP

Opisywany w sielance ślub odbył się 27 grudnia 1772 roku#. Elżbieta Lubomirska z Ignacym Potockim pobrali się głównie ze względów politycznych – ich małżeństwo miało ukoronować przymierze antykrólewskie między, zwaśnionymi do tej pory, rodami Potockich i Czartoryskich (ojciec panny młodej, Stanisław Lubomirski był klientem Familii i wiernie wspierał działanie głowy rodu, a swojego teścia, Augusta Czartoryskiego)#. Adam Naruszewicz, gość obiadów czwartkowych, korzystający zarówno z mecenatu króla, jak i familii, musiał się znaleźć w dość dwuznacznej sytuacji, kiedy podjął się napisać epitalamium na cześć małżeństwa zawiązującego sojusz antykrólewski.

Sielanka ukazała się w grudniu 1771 roku# jako druczek ulotny oraz w „Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych” (rok 1772, t.6, cz.2). Nawiązywała do tradycji Szymonowica# i Gessnera#. Poeta zawarł w niej wszystkie konwencjonalne elementy epitalamium, czyli pieśni na cześć nowożeńców#: podniosły ton, przywołanie postaci mitologicznych#, pochwałę zacnych przodków# (której zresztą wymagał od niego związek z rodziną), przymiotów samych małżonków# oraz życzenia szczęścia i licznego potomstwa#. Podział na zwrotki, (oznaczony wcięciem w wydaniu Bohomolca, a odstępem między wersami w „Zabawach”) miał nadać utworowi formę pieśni# .

Autor podkreślał też znaczenie mariażu dla zgody narodowej# omijając tym samym subtelnie kwestię przymierza przeciw władcy. Stanisława Augusta Poniatowskiego demonstracyjnie nie zaproszono na wesele, dlatego Naruszewicz nie wymienia go wśród szacownych gości, ale wspomina imię króla, jako „ozdobę czoła rodu” (Poniatowski był kuzynem Izabeli Czartoryskiej – matki panny młodej).

„LAURA I FILON” 9

2010-07-17T19:50:00.000-07:00

„LAURA I FILON” 9
W wierszu obecna jest atmosfera nostalgii. Ca y świat Laury i Filona chyli się
stopniowo ku upadkowi. Pierwsza zwrotka przedstawia trochę posępną, tajemniczą,
a jednocześnie idylliczną naturę (szumiący, ponury i siny jawor, a z drugiej strony
różowe maliny w misternie uplecionym koszyku). Obraz jest sztuczny, traktowany
z dystansem, ale jednocześnie ciep y. Dzięki nagromadzeniu g osek l, m, ś, j
instrumentacja tej zwrotki jest jakby mi a, żeby nie powiedzieć przes odzona, ale
dzięki temu harmonijna.
W kolejnej zwrotce pojawiają się ludzie razem ze sztucznością swojej
pozy i oznakami przemijania (to, co pożó k o starzeje się). Trzeci wers wprowadza
dodatkowo zapach starości (książkowa, pożó k a woń) kontrastujący z obrazem
natury ze zwrotki pierwszej. Warstwa brzmieniowa też się jakby psuje. Pojawia się
dużo g osek ź, cz, ż, ś, c, które wprowadzają brzmienie kakofoniczne.
Ostatnia zwrotka jest już opowieścią o śmierci. Laura i Filon umówili się
pod jaworem po to, żeby rozsypać się w proch. Kolory wyblak y (blada suknia),
rozsypywanie się opisane jest g oskami syczącymi.
W ten sposób wiersz oddaje dzieje wszelkich obrazów utrwalanych przez
kulturę, modnych trendów poddanych próbie czasu. Na początku są żywe, choć
sztuczne, później zaczynają trącić myszką, aż w końcu zupe nie obumierają i
pozostają tylko w pamięci niektórych ludzi.
Trudno zdecydować, czy utwór jest bardziej polemiką z sielankową
manierą uczuciową sentymentalizmu14, czy ciep ym, choć niepozbawionym
krytyki, spojrzeniem na wszystko to, co zaciera up yw czasu. Zresztą może te
dwie interpretacje sobie nie przeczą? Bo można przecież tęsknić za czymś, co się
1
Por. Grażyna Maroszczuk, dz. cyt., s. 27.
wcześniej krytykowa o.

„LAURA I FILON” 8

2010-07-17T19:49:00.001-07:00

Jednocześnie porównanie związku Laury i Filona do kwiatu w książce
w pewien sposób podnosi jego wartość. Bo mimo ca ej sztuczności uczuć,
zaaranżowanej sytuacji, dystansu, jaki wnosi do tekstu śmiech upersonifikowanych
malin i prześmiewczy obraz Filona, który „w zielonym fraczku by jak pasikonik”,
mimo wszystkich tych środków, dają nam znak, że przedstawionej sytuacji nie
należy traktować do końca poważnie, okazuje się ona jednak warta zachowania w
pamięci. Nie suszy się przecież w książce czegoś, co nie ma żadnej wartości. Można
w ten sposób zachować po prostu adną roślinę albo pamiątkę po jakimś istotnym
wydarzeniu.

„LAURA I FILON” 7

2010-07-17T19:48:00.001-07:00

W omawianym wierszu Laura dlatego ma modrą przepaskę, tonie we
francuskiej, pożó k ej i książkowej woni, a wreszcie ma chudą rękę i w teatralnym
geście opiera ją na biodrze, że przedstawia jakąś konwencjonalną scenę, stosuje
się do mody, jest oczytaną i najprawdopodobniej wielbiącą francuskie wzory
damą, która w ogrodzie przystrojona w kameę spotyka się ze swoim wielbicielem.
Takie sceny malowa Franςois Boucher odpowiadając na uwielbienie dla
sztucznej i teatralne ludowości. Nie musia czekać zbyt d ugo na krytykę. Nadesz a
niebawem ze strony Diderota, który nazwa twórczość malarza „sztuką ckliwą
pozbawioną wdzięku”12.
Wydaje się, że Maria Pawlikowska-Jasnorzewska podję a ten wątek krytyki w
odniesieniu do sentymentalnej sztuki w ogóle. Kamea z amorem jest metaforą mi ości
zamienionej w nieruchomy obrazek i zaklętej w kamień, czyli martwej. Opisane
wcześniej przedstawienie uczuć bohaterów jako bladych i sztucznych sprawia, że
ich relacje, zamiast autentycznych i czu ych, jak postulowa sentymentalizm, wydają
się martwe i przebrzmia e. Zresztą ca y obraz od początku ukazany jest w czasie
przesz ym (jawor by szumiący, koszyk pleciony by ), oglądamy go z oddalonej
perspektywy. Konwencja sentymentalna już przesta a być aktualna, ale nie ca kiem
jeszcze odesz a w niepamięć. We wspó czesnej kulturze jest obecna tylko jak „kwiat
w książce”, a taka pamiątka z up ywem czasu staje się p aska, traci kolory. Z
pięknej, barwnej i żywej roślinki pozostaje kruchy papierek. Podobny los czeka
skonwencjonalizowane obrazy. Teresa Kostkiewiczowa pisze: „...przypisywanie
szczególnej roli przedmiotowi - pamiątce, nadawanie znaczeń symbolicznych
przedmiotom i miejscom, maniery zewnętrznego ujawniania stanów uczuciowych - te
1
Tamże, s. 316.
wszystkie cechy cz owieka czu ego z oży y się na stale powielany i poddawany krytyce
wzorzec uczuciowości sentymentalnej, trwającej jako zbanalizowana konwencja d ugo
po wygaśnięciu prądu” 13.
1
Teresa Kostkiewiczowa, dz. cyt., s. 264.

„LAURA I FILON” 6

2010-07-17T19:47:00.000-07:00

Maria Rzepińska za twórcę i najznamienitszego przedstawiciela stylu
rokokowego w malarstwie uzna a Watteau8. Francuz operowa delikatną, z amana
gamą barw, która pozwoli aby namalować modrą przepaskę, czy bladą suknię
Laury. Atmosfera nierealności, snu, brak prawdziwych uczuć w dzie ach Watteau
uczyni yby go idealnym ilustratorem wiersza „Laura i Filon”. Ale przedstawiane przez
niego sceny to nie schadzki pasterzy w scenerii wiejskiej. „Są to rozmowy, zabawy
i flirty uroczych dam i kawalerów w otoczeniu parku czy ogrodu. Pod puszystymi
koronami drzew, na tle dalekich zamglonych perspektyw parkowych, siedzą na
trawie lub kamiennych aweczkach grupki kawalerów w obcis ych jedwabnych
pluderkach, jasnych pończochach, trzewikach z klamrami, w bia ych peruczkach
(...) Damy w jasnych, różowych, per owych, piaskowych i b ękitnych jedwabiach, z
wysoko upiętymi w osami na ma ych g ówkach, z kwadratowymi dekoltami, z pianek-
falbanek siedzą na kamiennych aweczkach s uchając brząkania na gitarach, szeptów,
komplementów, s odkich s ówek od siedzących u ich stóp adoratorów”9. Opisana tu
scena jest z pewnością mi a, pe na beztroskiej agodności, ale wydaje się mieć ma o
elementów wspólnych z pasterskim życiem.
Pora wyjaśnić pozostawioną uprzednio w zawieszeniu tajemnicę nazbyt
subtelnej pasterki przedstawionej przez Karpińskiego. Pasterka, za równo w
sentymentalizmie, jak w nawiązującym do niego utworze Pawlikowskiej, to nie
zawód, czy stan spo eczny, ale pewna poza nie mająca nic wspólnego z niskim
stanem spo ecznym. „Marzenie o idyllicznym życiu i przyk ad francuskiej królowej
Marii Antoniny zabawiającej się w mleczarkę, podsyci y modę na stylizowane
8
Por. Maria Rzepińska, XVIII w., [w:] tejże, Siedem wieków malarstwa europejskiego, Wroc aw 1988,
s. 310–314.
9
Tamże, s. 311.
kostiumy pasterek i ogrodniczek”10. Pasterkami bywa y Izabela Czartoryska, Anna
Orzelska (córka Augusta II), a ich „zgrzebna” toaleta z jedwabiu ozdobiona koronkami
kosztować musia a zawrotne sumy i mia a tyle wspólnego z wypasem byd a, co
dzisiaj spodnie rybaczki z owieniem ryb. „Poloneskę, udrapowaną w potrójny
feston, noszono ze stosunkowo krótką spódnicą. Uzupe nieniem stroju pasterki by
s omkowy kapelusz z p aska g ówką, parasolką s użącą jako laska spacerowa lub
laska pasterska zwana kuletką”11. Taki stój by lżejszy niż bardziej oficjalne, dostojne
suknie. Nadawa się do schadzek w ogrodowych altankach, sztucznie wzniesionych
ruinach, czytywania książek w parku.
1
Ma gorzata Możdżyńska-Nowotka, Dama, czy pasterka, [w:] tejże, O modach i strojach, Wroc aw
2002, s. 166.
1
Tamże, s. 165.

„LAURA I FILON” 5

2010-07-17T19:45:00.000-07:00

Dotychczasowe obserwacje (obrazowość języka i bladość uczuć bohaterów)
każą przypuszczać, że utwór Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej albo podejmuje
sielankowe motywy w sposób bardzo różny od ujęcia poetyckiego Franciszka
Karpińskiego, albo wręcz odwo uje się do innego rodzaju sztuki. Przecież istotą
sielanki Karpińskiego by o w aśnie przedstawienie uczuć, które w utworze poetki
międzywojnia są ca kowicie drugorzędne. Natomiast to, co w sentymentalnej
scenografii
da o się ożywić i nape nić kolorem zosta o przez Pawlikowską
zmienione z rekwizytu w wyraźny wizerunek. Możemy dok adnie zobaczyć koszyk,
który „pleciony by z cienkiej wikliny”, Laura leży w wystudiowanej pozie „chudą
rękę opar szy na biodro” Jawor nie jest już tylko symbolicznym miejscem spotkana,
ale ma „dużo, dużo liści jak drzewo ze sztychu”, poza tym barwa sina bardziej
trafnie określa plamę na malowidle niż żywe drzewo. Świat przedstawiony nabiera
statyczności przez nagromadzenie wielu epitetów przy jednym czasowniku ”by ”7.
To wszystko nasuwa przypuszczenie, że omawiany utwór bliżej nawiązuje do
sentymentalnych obrazów niż do sielanki Karpińskiego. Nie ma oczywiście potrzeby
oddzielać wyraźną linią dwóch rodzajów sztuki, które przecież wzajemnie się
kszta towa y. Chodzi jedynie o wskazanie dużego związku miedzy wierszem
Pawlikowskiej, a malarstwem XVIII wieku, które poetka z pewnością zna a. Nie
ma tutaj potrzeby odwo ywania się do malarskiego rodowodu i dorobku poetki oraz
jej gruntownego artystycznego wykszta cenia, skoro sam tekst podsuwa pomys
porównania go z sentymentalnymi i rokokowymi sztychami.
7
Por. Grażyna Maroszczuk, dz. cyt., s. 29–30.